Czy cudzoziemiec może zostać wydalony z Polski za popełnienie przestępstwa?
Szacuje się, że w Polsce mieszka obecnie około 2,3 miliona cudzoziemców. Wśród nich aż 73% (ponad 1,6 miliona osób) stanowią obywatele Ukrainy. Na drugim miejscu plasują się Białorusini[1]. Coraz bardziej aktualne staje się więc zagadnienie opisane w tytule niniejszego artykułu.
Czy to prawda, że cudzoziemiec popełniający przestępstwo w Polsce może utracić nie tylko wolność, ale także prawo do pobytu w Polsce? Sprawdźmy.
Prawomocne skazanie cudzoziemca, a prawo pobytu w Polsce.
Cudzoziemiec przebywający w Polsce musi liczyć się z tym, że jego zachowania niezgodne z prawem są oceniane nie tylko z perspektywy prawa karnego. Popełnienie przestępstwa może mieć bowiem również konsekwencje na gruncie ustawy o cudzoziemcach. Szczególne znaczenie ma tutaj instytucja wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany.
Zgodnie z art. 435 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o cudzoziemcach w wykazie osób, których pobyt na terytorium Rzeczpospolitej jest niepożądany umieszcza się i przechowuje dane cudzoziemca, jeżeli został on prawomocnie skazany w Rzeczypospolitej Polskiej za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe na karę grzywny lub karę pozbawienia wolności.
Samo wszczęcie postępowania karnego nie wystarczy.
Jest to jedna z najważniejszych kwestii, o których powinien wiedzieć cudzoziemiec mający problemy z prawem karnym.
Samo podejrzenie popełnienia przestępstwa nie jest równoznaczne z prawomocnym skazaniem.
W przypadku podstawy wpisu określonej w art. 435 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o cudzoziemcach, o której mowa powyżej, konieczne jest prawomocne skazanie.
Ma to bardzo istotne znaczenie praktyczne. Dopóki wyrok nie jest prawomocny, nie można przyjmować, że została spełniona przesłanka prawomocnego skazania wynikająca z tego przepisu.
Nie oznacza to oczywiście, że toczące się postępowanie karne nigdy nie będzie miało znaczenia dla sytuacji cudzoziemca. Ustawa o cudzoziemcach przewiduje bowiem również inne podstawy ingerencji w prawo pobytu, związane m.in. z ochroną bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego.
Trzeba więc zawsze ustalić, na jakiej konkretnie podstawie organ podejmuje działania wobec cudzoziemca.
Czy każdy skazany cudzoziemiec zostanie wydalony z Polski?
Nie. Prawomocne skazanie i wydalenie z Polski to dwie różne kwestie.
W języku potocznym często mówi się o „wydaleniu cudzoziemca”. Obowiązujące przepisy posługują się jednak przede wszystkim pojęciem decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Jedną z przesłanek wydania takiej decyzji jest art. 302 ust. 1 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach.
Zgodnie z tym przepisem decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się, jeżeli obowiązuje wpis danych cudzoziemca do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany.
W praktyce może więc wystąpić następujący ciąg zdarzeń:
prawomocne skazanie
↓
wpis do wykazu
↓
obowiązujący wpis
↓
decyzja o zobowiązaniu do powrotu
Każdy z tych elementów wymaga jednak odrębnej analizy prawnej. Błąd popełniony na którymkolwiek etapie – czy to przy ocenie prawomocności wyroku, czy przy weryfikacji samego wpisu – może zdecydować o tym, czy cudzoziemiec rzeczywiście musi opuścić Polskę, czy też decyzja została wydana przedwcześnie lub bezpodstawnie. Dlatego tak istotne jest, aby sprawę przeanalizował prawnik zajmujący się na co dzień prawem migracyjnym.
Wykaz cudzoziemców niepożądanych – co to oznacza?
Wykaz cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest niepożądany, jest instrumentem prawa migracyjnego służącym ochronie m.in. porządku i bezpieczeństwa publicznego.
W przypadku cudzoziemca prawomocnie skazanego za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe wpis może wynikać właśnie z tego skazania.
Co istotne, dane cudzoziemca mogą zostać umieszczone w wykazie bez jego wiedzy i zgody.
Nie oznacza to jednak braku możliwości zakwestionowania nieprawidłowego wpisu. W określonych przypadkach cudzoziemiec może uzyskać informacje dotyczące swoich danych oraz podstawy ich umieszczenia w wykazie, a także korzystać ze środków prawnych przewidzianych w ustawie.
Z punktu widzenia cudzoziemca szczególnie istotne jest zatem ustalenie, czy wpis rzeczywiście istnieje, na jakiej podstawie został dokonany i jak długo obowiązuje.
Wykaz cudzoziemców niepożądanych – co to oznacza?
Warto podkreślić jedną praktyczną kwestię. Jeżeli jedyną podstawą wpisu było skazanie na karę grzywny, to zgodnie z art. 436 ust. 2 w związku z art. 436 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach usuwa się dane cudzoziemca skazanego prawomocnym wyrokiem w Rzeczypospolitej Polskiej za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe tylko na karę grzywny, jeżeli tę grzywnę uiścił. Innymi słowy – uregulowanie grzywny może w niektórych sytuacjach otworzyć drogę do usunięcia wpisu z wykazu. To jednak wymaga złożenia odpowiedniego wniosku i sprawdzenia, czy w danej sprawie rzeczywiście nie istnieją inne podstawy wpisu.
Prawomocny wyrok nie powinien być analizowany w oderwaniu od sytuacji cudzoziemca.
W postępowaniach dotyczących pobytu cudzoziemca bardzo ważne jest, aby nie ograniczać analizy wyłącznie do informacji: „Cudzoziemiec został skazany za przestępstwo”.
Samo skazanie jest oczywiście istotne, ale nie zawsze wyjaśnia całą sytuację prawną cudzoziemca.
Znaczenie mogą mieć m.in.:
- – rodzaj i charakter popełnionego czynu,
- – wymiar i rodzaj orzeczonej kary,
- – data uprawomocnienia się wyroku,
- – sposób wykonania kary,
- – okres, jaki upłynął od skazania,
- – istnienie i okres obowiązywania wpisu do wykazu,
- – istnienie wpisu w SIS,
- – sytuacja rodzinna cudzoziemca,
- – długość jego pobytu w Polsce,
- – związki z Polską,
- – wykonywanie pracy lub prowadzenie działalności gospodarczej,
- – pobyt członków rodziny w Polsce.
Oczywiście zakres okoliczności podlegających ocenie zależy od konkretnej podstawy prawnej postępowania.
Jak długo może obowiązywać wpis do wykazu?
Wpis do wykazu nie musi obowiązywać bezterminowo.
Okres przechowywania danych zależy m.in. od podstawy wpisu oraz rodzaju i wysokości orzeczonej kary.
Przykładowo, przy określonych karach pozbawienia wolności ustawa przewiduje okresy liczone od zakończenia odbywania kary, natomiast w przypadku kary grzywny okres ten jest co do zasady liczony od dnia uprawomocnienia się wyroku stanowiącego podstawę wpisu.
Dlatego samo stwierdzenie, że cudzoziemiec „był kiedyś karany”, nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy jego dane nadal znajdują się w wykazie i czy wpis nadal obowiązuje.
A właśnie obowiązywanie wpisu ma kluczowe znaczenie w kontekście art. 302 ust. 1 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach.
Czy kara w zawieszeniu może mieć wpływ na pobyt cudzoziemca?
Tak. Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności nie oznacza, że skazanie przestaje mieć znaczenie z punktu widzenia prawa migracyjnego.
W określonych sytuacjach prawomocne skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania może stanowić podstawę wpisu do wykazu.
Dlatego cudzoziemiec nie powinien zakładać, że skoro „nie trafił do więzienia”, wyrok nie będzie miał wpływu na jego prawo pobytu.
Decyzja o zobowiązaniu do powrotu – co oznacza dla cudzoziemca?
Decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oznacza co do zasady konieczność opuszczenia Polski w terminie określonym przez organ albo w trybie wynikającym z przepisów.
W zależności od okoliczności sprawy decyzja może być również związana z zakazem ponownego wjazdu.
Konsekwencje mogą być zatem znacznie bardziej dotkliwe niż sama konieczność wyjazdu z Polski.
Cudzoziemiec może utracić możliwość dalszego mieszkania i pracy w Polsce, a także mieć ograniczoną możliwość powrotu do Polski lub innych państw obszaru Schengen.
Dlatego otrzymanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu jest sytuacją, której nie należy bagatelizować.
Co zrobić, jeżeli cudzoziemiec został skazany?
Jeżeli cudzoziemiec został prawomocnie skazany i obawia się konsekwencji dla swojego pobytu w Polsce, warto możliwie szybko ustalić jego sytuację migracyjną.
W szczególności należy sprawdzić:
1. Czy wyrok jest prawomocny?
2. Za jaki czyn cudzoziemiec został skazany?
3. Jaka kara została orzeczona?
4. Czy cudzoziemiec został wpisany do wykazu?
5. Czy istnieje wpis w SIS – Systemie Informacyjnym Schengen?
6. Czy została wydana decyzja o zobowiązaniu do powrotu?
Jeżeli tak, konieczne jest przeanalizowanie jej podstawy prawnej, uzasadnienia, terminu dobrowolnego powrotu oraz ewentualnego zakazu ponownego wjazdu.
Czy można odwołać się od decyzji o zobowiązaniu do powrotu?
Tak. Decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu jest decyzją administracyjną i podlega kontroli w ramach przewidzianej prawem procedury odwoławczej i sądowoadministracyjnej. Odrębną ścieżką jest natomiast kwestionowanie samego wpisu do wykazu – cudzoziemiec może złożyć wniosek do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o udostępnienie informacji o wpisie, jego sprostowanie lub usunięcie. Jeśli jednak nie zgadzasz się z wydaną decyzją, w terminie 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia możesz złożyć skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W praktyce niezwykle ważne jest pilnowanie terminów – ich przekroczenie może oznaczać utratę możliwości skutecznego zakwestionowania decyzji lub wpisu. W praktyce niezwykle ważne jest jednak pilnowanie terminów.
Najważniejsza zasada: sprawa karna to nie wszystko
Cudzoziemiec, który został skazany w Polsce, powinien pamiętać, że wyrok karny może rozpocząć kolejny etap postępowania – tym razem dotyczącego jego prawa do pobytu.
Jednocześnie nie należy wyciągać zbyt daleko idącego wniosku, że każde skazanie oznacza automatyczne wydalenie.
W przypadku art. 435 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o cudzoziemcach podstawowe znaczenie ma prawomocne skazanie za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe na karę grzywny albo karę pozbawienia wolności.
Następnie należy ustalić, czy doszło do wpisu do wykazu, czy wpis nadal obowiązuje oraz czy w konsekwencji zachodzi podstawa do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu.
Podsumowanie – czy cudzoziemiec może zostać wydalony za przestępstwo?
Tak, popełnienie przestępstwa przez cudzoziemca może prowadzić do utraty możliwości dalszego pobytu w Polsce, a w konsekwencji do konieczności opuszczenia kraju. Nie dzieje się to jednak automatycznie w każdym przypadku.
Najważniejsze jest jednak to, że samo wszczęcie postępowania karnego, przedstawienie zarzutów czy prowadzenie śledztwa nie jest równoznaczne z prawomocnym skazaniem.
Jeżeli cudzoziemiec ma wątpliwości, czy jego skazanie może doprowadzić do utraty prawa pobytu, wpisu do wykazu lub wydalenia z Polski, nie warto czekać na decyzję organu. Im szybciej sprawa zostanie przeanalizowana, tym większe są szanse na skuteczną reakcję – czy to poprzez zakwestionowanie wpisu, czy przez wykazanie okoliczności przemawiających za dalszym pobytem w Polsce. Sprawa karna i sprawa dotycząca prawa pobytu to dwa odrębne postępowania, ale ich skutki mogą być ze sobą bardzo ściśle powiązane.
Skontaktuj się z naszą kancelarią – przeanalizujemy Twoją sytuację migracyjną i pomożemy ustalić, jakie kroki należy podjąć.
[1]https://www.bankier.pl/wiadomosc/Sa-nowe-dane-o-liczbie-mieszkancow-Polski-Wiemy-ilu-przybylo-cudzoziemcow-9161828.html (stan na 29.08.2026r.)